ملا عبد الباقى صوفى تبريزى ( دانشمند )

15

منهاج الولاية في شرح نهج البلاغة ( فارسى )

اين شرح مفصّل ، و در چند جلد ، شامل شرح خطبه‌ها و برخى از كلمات قصار است . 12 - شرح على نقى بن محمد حسينى سدهى اصفهانى ، ملقّب به فيض الاسلام اين شرح در سه جلد و به سال 1367 ق . تأليف و به چاپ رسيده است . ( 1 ) منهاج الولاية فى نهج البلاغه و شيوهء نگارش آن با بررسى و تطبيق شروح متعدّد و مختلفى كه بر نهج البلاغه نگاشته شده ، چنين بر مى آيد كه هر كدام ، از يك يا چند ويژگى خاصّ برخوردار است . برخى از آنها ، بيشتر جنبهء كلامى دارد ، همچون شرح ابن ابى الحديد ، و در برخى ديگر جنبهء حكمى تفوّق دارد ، همانند شرح ابن ميثم ، و در برخى جنبهء اخبارى و روايى نمايان است ، همچون شرح گلستانه و برخى نيز مذاق عرفانى و حكمى دارد همچون شرح ابن عتائقى ، شرح محلّى و شرح روغنى قزوينى و تعداد كمى نيز به ترتيب موضوعات است ، همچون شرح ميرزا خليل كمره‌اى . امّا شرحى كه در بردارندهء تمامى جوانب و يا جمع بيشترى از آن ويژگيها باشد و مذاقهاى مختلف عرفانى ، حكمى ، كلامى ، اخبارى و ادبى - خصوصا به ترتيب موضوعات - در آن گرد آمده باشد ، چنين شرحى كمتر به مرتبهء ظهور و عيان و به رشتهء تأليف و تحرير در آمده است . شايد بتوان اين مقام جامعيت و كمال را در شرح منهاج الولاية فى نهج البلاغه تأليف عبد الباقى صوفى تبريزى مشاهده و مكاشفه كرد و چه بسا بعد از آن كشف و شهود ، آنچه در تبيين شيوهء عبد الباقى در اين شرح بر زبان آيد ، چنين باشد : عبد الباقى ، آنجا كه موضوع « توحيد ذات بارى تعالى » و « صفات رسول و آل او » را در دو باب نخست كتاب بررسى مىكند ، با استناد به متون احاديث و روايات معصومين - عليه السلام - و با استمداد از اقوال محقّقين از عرفا و حكما ، همچون ابن عربى ، صدر الدين قونوى ، روزبهان بقلى شيرازى ، امام قشيرى ، خواجه نصير طوسى و با استشهاد به اشعار شاعرانى عارف ، همچون مولانا ، عطّار ، شيخ محمّد شبسترى ،

--> ( 1 ) گزيده‌اى از مطالب الذريعة ، ج 14 ، صص 116 - 160 و مطالب فهرست سپهسالار ، ج 2 ، صص 124 - 137